مقابله با مغولها از اوّل پيدايش آنان در سرزمينهاى ماوراء النهر و خراسان بود ؛ نه اين‌كه [ بنشينند ] و حمله‌ها و زشتكارىهاى آنان را تماشا كنند و پشت ديوارهاى بغداد منتظر آنان باشند ، و سپس وزير را متهم كنند كه وى عامل سقوط شهر بوده است . بين چنگيز ، هولاكو و طوسى : محمد مدرسى زنجانى در كتاب ( سرگذشت و عقائد فلسفى خواجه نصير الدين طوسى ) مىنويسد : « طوسى علاوه بر منزلت علمى ، توانست بر هولاكو نيز تأثير گذارد و به تدريج بر عقل وى چيره گردد و اين خونخوار را رام كند و وى را متوجه اصلاح امور اجتماعى و فرهنگى و هنرى نمايد » . دكتر جعفر خصباك در كتاب ( العراق فى عهد الملوك الايلخانيين ) مىنويسد : « از ويرانيهايى كه بر اثر جنگ مغولها در عراق پيش آمده ، سخن بسيار رفته است و ما در صدد دفاع يا بدگويى از اين جنگجوهاى بربر نيستيم ، ولى بررسى متونى كه در منابع معاصر و غير معاصر يافتيم ، ما را به نتيجه‌اى مغاير با آنچه نوعا شايع است رساند . زيرا مغولها نظام آبيارى در عراق را نابود نكردند و تخريب شهرها به مناطق معينى محدود بود كه از مهم‌ترين آنها مىتوان از بغداد و موصل نام برد . . » . سپس مىگويد : « هلاكو روش جدش چنگيز را در تخريب اكثر يا همهء شهرهايى كه در سر راه يورششان بود و همچنين قتل ساكنان آن شهرها ، در پيش نگرفت . ظاهرا صورتى كه مورخان از فاتح مغولى بغداد تصوير كرده‌اند ، بازتاب كارهايى است كه جد او در ماوراء النهر و خراسان انجام داده است .